Lễ hội Hoa Tam Giác Mạch, lễ hội của tình yêu…

Chúng tôi có mặt tại Hà Giang trước ngày lễ hội hoa Tam giác mạch, cũng không có dự định đến Cao nguyên đá du lịch mùa lễ hội. Tuy nhiên người dẫn đoàn cho biết lễ hội hoa truyền thống tại Đồng Văn sẽ chính thức bắt đầu vào thứ 7 ngày 29/11 năm nay (2025).

Trên dọc đường đi, qua những khúc cua tay áo quanh co nếu nhìn lên hai sườn núi du khách sẽ dễ dàng bắt gặp những loại hoa trông giống như cỏ dại nhưng với sắc đẹp lạ mắt nó khiến chúng ta không thể không chú ý tới. Đó chính là hoa Tam Giác Mạch nổi tiếng nơi đây.

Tam giác mạch còn được gọi phổ biến tại Trung Quốc đó là hoa Kiều Mạch. Vào cuối mùa hè (thường là cuối tháng 9) khi chuẩn bị bước vào mùa thu là những cây hoa Tam giác mạch bắt đầu bước vào mua đơm hoa kết trái.

Tháng 10 và tháng 11 là mùa cao điểm của hoa tam giác mạch. Được trồng trên sườn đồi Hà Giang, những bông hoa tam giác mạch hồng thắm nở rộ trong sương sớm. Cả vùng cao nguyên đá rộng lớn như được khoác lên mình một “chiếc áo” hoa rực rỡ. Nếu có dịp đến Hà Giang chắc chắn rằng bạn sẽ không bao giờ quên những cánh đồng tam giác mạch trải dài bất tận.

Đừng nhầm lẫn với hoa Dã Quỳ có màu vàng, nó cũng mọc khá nhiều ở hai bên triền núi khi bạn đến nơi đây, tuy nhiên Dã Quỳ lại là những loại hoa thân gỗ lớn với đặc trưng sắc vàng ở những cánh hoa.

Hoa Tam Giác Mạch – Kiều mạch

Hoa tam giác mạch thuộc họ/ chi: Polygonaceae/ Fagopyrum. Tên gọi khác: Kiều mạch ngọt, Kiều mạch (Buckwheat Flower) là một loại cây thân thảo sống hàng năm, thường mọc ở đất màu mỡ, đặc biệt là ở vùng ôn đới và ôn đới lạnh.

Thực tế cây Tam Giác Mạch có rất nhiều chi khác nhau. Tên gọi Tam giác mạch ám chỉ tất cả các loại cây thuộc họ Polygonaceae (tam giác mạch/ kiều mạch), nhưng họ của loại cây này lại có rất nhiều chi trong đó không thể không kể tới một loại tam giác mạch khác đó là tam giác mạch đắng (kiều mạch đắng).

Bách khoa toàn thư thực vật Trung Quốc có ghi… Tên tiếng Trung của Tam giác mạch là: Solomon’s Seal. Tên Latin: Fagopyrum tataricum. Họ: Polygonaceae Chi: Fagopyrum. Tên khác: Phellodendron amurense, Fagopyrum tataricum, Fagopyrum tartare

Đặc điểm thực vật: đây là một loại cây thảo sống hằng năm. Thân thẳng, phân nhánh, lá hình tam giác rộng, lá dưới có cuống dài, lá trên nhỏ hơn có cuống ngắn, gốc cuống lá màu nâu vàng, cụm hoa dạng chùm, tràng hoa và đài hoa màu trắng hoặc đỏ nhạt, hình elip, vòi nhụy tương đối ngắn, quả bế hình trứng thuôn dài, gờ trên nhọn, gờ dưới tròn.

Thời kỳ ra hoa: Tháng 6-9, thời kỳ đậu quả: Tháng 9-11. Kiều mạch phát triển tốt trên đất có cấu trúc tốt, màu mỡ, thoát nước tốt và hơi chua, giàu chất hữu cơ. Cây phát triển tốt nhất ở vùng cao, vĩ độ thấp và có sự chênh lệch nhiệt độ ban đêm đáng kể. Nhưng khả năng chịu hạn tương đối kém.

Các phương pháp nhân giống chủ yếu là gieo hạt, Kiều mạch từ xa xưa đã được tôn vinh là “Vua của các loại ngũ cốc”, là loại ngũ cốc duy nhất chứa đầy đủ bảy chất dinh dưỡng thiết yếu.

Theo Wikipedia “Tên gọi “kiều mạch” hay “lúa mì beech” xuất phát từ hạt tứ diện của nó, trông giống như hạt lớn hơn nhiều của hạt dẻ gai trên cây sồi, và thực tế là nó được dùng như lúa mì . Từ này có thể là bản dịch của từ boecweite trong tiếng Hà Lan trung đại: boec “beech” (tiếng Hà Lan hiện đại beuk,) và weite “wheat” (tiếng Hà Lan hiện đại beuk).

Nhiều tài liệu có ghi chép rằng kiều mạch có thể tăng cường chức năng dạ dày và ruột, tăng cường năng lượng, bồi bổ tinh thần, tốt cho tai mắt, và làm sạch ngũ tạng. Nó có thể được sử dụng để điều trị chứng ứ trệ ruột, chướng bụng và đau bụng, tiêu chảy do ẩm nhiệt, kiết lỵ và các bệnh khác.

Nó cũng có một số tác dụng điều trị hỗ trợ đối với bệnh tiểu đường, tăng huyết áp, tăng lipid máu, bệnh tim mạch vành, đột quỵ và viêm dạ dày ruột mãn tính.

Ngoài ra, kiều mạch còn có thể được chế biến thành trà kiều mạch và thức ăn chăn nuôi, cũng như được sử dụng trong các sản phẩm làm đẹp.

Tên gọi “kiều mạch” bắt nguồn từ văn bản cổ của người Trung Quốc đó là “Tóm tắt nguồn gốc vạn vật – Nguồn gốc của kiều mạch”, trong đó viết: “Trước khi ngũ cốc xuất hiện, kiều mạch đã xuất hiện trước. Kiều mạch được dùng làm thực phẩm, và từ đó ngũ cốc ra đời.”

Mùa hoa thường kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12. Hoa của nó nhỏ nhưng rất đẹp, thường có màu trắng, tím nhạt hoặc đỏ. Hình dạng và kích thước của hoa kiều mạch cũng rất đa dạng, một số giống có hoa lớn hơn, trong khi những giống khác lại rất nhỏ.

Về cách trồng và chăm sóc, kiều mạch cần nhiều ánh sáng mặt trời và đất ẩm. Khi gieo hạt, hãy chọn đất giàu chất hữu cơ và chú ý duy trì độ ẩm cho đất.

Trong mùa sinh trưởng, cần bón phân và tưới nước thường xuyên để đảm bảo cây sinh trưởng và phát triển bình thường. Ngoài ra, trong thời kỳ ra hoa, cần cắt tỉa và ngắt ngọn hợp lý để thúc đẩy cây phân nhánh và ra nhiều hoa hơn.

Nhắc đến Kiều mạch – Tam giác mạch thì tại Việt Nam đây là một loại hoa biểu tượng của tình yêu và phổ biến nhất ở Vùng núi phía bắc và chủ đạo là ở Hà Giang. Một loại hoa khi được nhắc đến ai cũng nhớ về xứ sở cao nguyên đá với mùa lễ hội đặc trưng hàng năm. Thu hút hàng ngàn lượt khách yêu thích du lịch đến từ mọi nơi.

Lễ hội tam giác mạch – Lễ hội đặc trưng của cao nguyên đá.

Không ai biết loài hoa Tam Giác Mạch xuất hiện từ bao giờ tại Hà Giang. Nhưng những người già ở đâu nói rằng “ở đây ngày xưa rất nghèo, đất đai khô cằn nên việc nuôi trồng gặp rất khó khăn. Mùa khô thường băng giá, trâu bò lợn gà chết rất nhiều, nguồn nước khan hiếm nên việc cấy lúa gần như là không thể.

Quả tam giác mạch chính là một trong những nguồn lương thực thay thế cho lúa gạo, có thể làm bánh, người dân ở đây có thể ăn nó hoặc chế biến các món thức uống như rượu. Lâu ngày nó dần trở nên nổi tiếng.

Khi loài hoa này được nhiều du khách biết tới và họ thường lui tới vào dịp nó nở rộ trên những sường núi và dần dần trở thành biểu tượng của Cao nguyên đá Đồng Văn – Hà Giang.

Lễ hội Hoa Tam giác mạch không biết bắt nguồn từ khi nào, nhưng những người dân Hà Giang cho rằng nó bắt đầu từ những năm 2011- 2012, cho đến 2015 nó mới được chính quyền đưa vào tổ chức thành một lễ hội truyền thống hàng năm.

Lễ hội Tam giác mạch thường được tổ chức vào cuối tháng 11, đây là thời điểm loài hoa này bắt đầu trổ hạt cho sắc đỏ hồng rực rỡ, trải dài trên những sườn đồi núi đá tại Đồng Văn.

Tại thời điểm này, rất nhiều du khách sẽ đổ dồn về đây, đắm chìm mình giữa thiên nhiên, ngắm nhìn những vạt nắng giữa những sườn núi đá xa vút tầm mắt, buổi sáng có thể ngắm hoàng hôn thức dậy trên những đỉnh đồi và thư thả tâm hồn với những vạt mây trắng dưới lòng thung lũng.

Giữa vùng cao nguyên đá, hoa tam giác mạch nở rộ lặng lẽ. Biển hoa trắng muốt ấy tựa như những đám mây trôi dạt xuống mặt đất, mang theo vẻ đẹp thuần khiết và dịu dàng. Những bông hoa tam giác mạch đung đưa trong gió, tạo nên một khung cảnh nên thơ. Mỗi bông hoa như một giấc mơ nhỏ bé, nhẹ nhàng mà kiên định.

Chúng không hề cạnh tranh với những loài hoa khác để được chú ý, mà lại sở hữu một vẻ đẹp độc đáo, giản dị. Cánh hoa mỏng manh và mềm mại, như đang kể một câu chuyện về sức sống mãnh liệt.

Hoa tam giác mạch với vẻ đẹp của mình, tượng trưng cho sự giản dị và thuần khiết và tình yêu trong sáng. Hãy một lần đến đây, đắm chìm tâm hồn vào sắc thu Hà Giang nhuộm vàng dưới ánh nắng, cao nguyên đá nhấp nhô, những bông hoa tam giác mạch nở rộ, cùng nền văn hóa dân tộc thiểu số phong phú, đa dạng chắc chắn sẽ mang đến cho du khách những trải nghiệm khó quên.