Khoa học đá quý – Ký sự toàn tập về “Ngọc”, Phỉ Thúy, Ngọc Bích, Cẩm Thạch…

Ngọc và các mẫu trang sức được làm từ Ngọc như vòng ngọc Phỉ Thúy, chàng hạt ngọc Ngọc Hetian (Hòa Điền) hay nhẫn mã não hiện là những món đồ được rất nhiều chị em phụ nữ ưa chuộng. Nhưng liệu rằng bạn đã hiểu hết về các món trang sức bằng Ngọc đang phổ biến hiện nay?

Trước tiên chúng ta hãy cùng phân biệt một chút về Ngọc và đá quý, nó có những đặc điểm gì khác biệt mà chúng ta không thể đánh đồng được với nhau.

Ngọc và đá quý thực chất đều là những loại đá chứa những khoáng vật khác nhau, mỗi một loại khoáng vật chủ đạo có trong loại đá đó chính là mấu chốt vấn đề để con người phân loại chúng thành các nhóm với các tên gọi khác nhau.

Lấy ví dụ như với Kim Cương, chủ đạo khoáng vật có trong đó là cacbon tinh khiết. Đối với Sapphire hay Ruby đó chính là Corundum (Al₂O₃), còn đối với ngọc thì nó có thể là Calcium Magnesium Silicate.

Điểm khác biệt lớn nhất để tách biệt Ngọc và Đá quý đầu tiên nó nằm ở độ cứng. Ngọc thường là loại đá mềm hơn (chúng có độ cứng dao động từ 5-7 theo thang Mohs) trong khi đá quý cứng hơn (dao động từ 7-10 theo thang Mohs).

Bạn có thể tượng tượng đơn giản như thế này, Ngọc giống như đất sét được ép và nung cứng trong khi đá quý được tôi luyện với thời gian lâu hơn trong những điều kiện hết sức đặc biệt ví dụ như không có không khí dưới áp suất lớn.

Ngọc khi được khai thác thường là những phiến đá bản như đá xẻ, còn đá quý lại là những viên tinh thể rời rạc lẫn trong các khoáng vật khác. Chính vì vậy Ngọc có thể tạo khuân với những mẫu cho những món trang sức to hơn với nhiều kích thước như vòng tay, còn đá quý thì không. Đá quý chỉ có thể mài rũa để làm nhẫn hoặc vòng tay, hoa tai…

Không chỉ có vậy, đá quý do được tôi luyện rất lâu nên độ trong suốt cao hơn rất nhiều. Ngược lại ngọc thường mờ đục hơn. Đó chính là khái niệm cơ bản để chúng ta phân biệt giữa Ngọc và đá quý. Tuy nhiên, đá quý cũng được chúng ta coi là một loại Ngọc với tên gọi như: Hồng Ngọc…

Vậy thì đối với Ngọc, nó có bao nhiêu loại?

Phân loại các loại Ngọc trên thị trường hiện nay.

Thị trường hiện nay có vô vàn loại Ngọc với những tên gọi khác nhau dựa trên màu sắc và thành phần khoáng vật cũng như văn hóa đặt tên của từng khu vực.

Tuy nhiên, ngọc chủ yếu được chia thành 4 nhóm chính: Ngọc Cẩm Thạch (Jadeite/ Phỉ Thúy) và Ngọc Bích (Nephrite) và thêm hai nhóm phụ đó là Thạch anh Chalcedony và Mã não.

Có thể nói rằng Trung Quốc là đất nước sử dụng các món đồ trang sức bằng Ngọc nhiều nhất và cũng là quốc gia chế tác thành phẩm các loại Ngọc và xuất khẩu lớn nhất thế giới. Chính và vậy các khái niệm về Ngọc thường xuất phát từ đây, khi đến các quốc gia khác nó có thể được sửa đổi để phù hợp hơn với ngôn ngữ bản địa.

Lấy ví dụ như thuật ngữ Ngọc Nephrite người Trung Quốc còn gọi nó là Ngọc bích Hà Thiên và Ngọc Jadeite họ sẽ gọi là ngọc bích Nhật Thiên.

Tại Việt Nam, chúng ta thường quen thuộc hơn với cách gọi đó là Cẩm Thạch hay Ngọc Thạch/ Phỉ thúy (Jadeite) và Ngọc Bích (Nephrite).

Và trong họ Ngọc Bích hoặc Cẩm thạch nó sẽ có thêm những nhánh khác nhau với tên gọi khác dựa trên khu vực khai thác hoặc các đặc điểm riêng lấy ví dụ như loại Ngọc bích Hetian (Hòa Điền), đây là loại Ngọc Bích quý hiếm và cao cấp đến từ Tân Cương, Trung Quốc.

Jadeite (Cẩm thạch/phỉ thúy) là loại ngọc cao cấp, quý hiếm hơn các loại Ngọc Bích (Nephrite) và được mệnh danh là Vua của các loại Ngọc.

Nếu như Ngọc Bích thường có ở nhiều nơi thì ngược lại Cẩm Thạch/ Phỉ Thúy lại chỉ xuất hiện độc quyền tại một Quốc gia đó là Myanmar. Mặc dù các quốc gia khác cũng sản xuất một lượng nhỏ, nhưng chất lượng nhìn chung kém, và hầu hết Cẩm Thạch/ Phỉ Thúy (Jadeite) chất lượng cao trên thị trường đều đến từ Myanmar.

Ngọc Jadeite (Cẩm thạch/Phỉ thúy).

Một loại Ngọc Bích quý hiếm thường được gọi với một số tên gọi khác đó là Cẩm hay Phỉ Thúy. Đây là một loại Ngọc có chất lượng vượt trội và Myanmar là quốc gia có trữ lượng lớn nhất với chất lượng quốc tế.

Ngọc Jadeite là một tập hợp các khoáng chất thuộc nhóm Pyroxen, chủ yếu bao gồm Pyroxen. Nó chủ yếu được tìm thấy ở Myanmar, có độ cứng cao (độ cứng theo thang Mohs 6,5–7) và tỷ trọng riêng từ 3,25 đến 3,4. Ngọc bích thường có độ bóng như thủy tinh, kết cấu đặc chắc và nhiều màu sắc phong phú, trong đó màu xanh ngọc lục bảo là được ưa chuộng nhất.

Thành phần hóa học của Ngọc Jadeite chủ yếu là natri nhôm silicat (NaAlSi₂O₆; chỉ những loại đá quý chứa hơn 50% natri nhôm silicat mới được coi là ngọc bích ), và nó được hình thành trong các tầng đá biến chất ở nhiệt độ thấp và áp suất cao.

Nó sở hữu nhiều màu sắc phong phú, từ xanh ngọc lục bảo và tím đến trắng, và độ trong suốt và độ bóng của nó vượt trội so với ngọc thạch (nephrite). Cụ thể, ngọc bích có sáu đặc điểm nổi bật: màu sắc phong phú, tính chất vật lý ổn định, độ bóng cao, chỉ số khúc xạ cao, tỷ trọng cao và độ cứng cao. Do sự quý hiếm và các tính chất vật lý tuyệt vời, ngọc bích được công nhận là đá quý chất lượng cao và được săn đón nhiều trên thị trường trang sức quốc tế.

• Thành phần hóa học: Natri nhôm silicat [NaAl(SiO3 ₎ 2 _] , chứa sắt, crom và mangan, góp phần tạo nên màu sắc của nó.
• Hệ tinh thể: Đơn nghiêng
• Các loại khoáng chất: ngọc bích, omphacit, kosmochlor, aegirine
• Cấu trúc: Cấu trúc tinh thể dạng hạt, đan xen.
• Màu sắc: Đỏ, Cam, Vàng, Xanh lá cây, Tím, Đen, Trắng
• Độ cứng: 6,5-7
• Tỷ trọng riêng: 3,30-3,36
• Chiết suất: 1,66
• Điểm nóng chảy từ 900 đến 1000 °C
• Xuất xứ: Myanmar, Nga, Nhật Bản, Guatemala

Màu sắc của Ngọc phỉ thúy là một trong những yếu tố chính để đánh giá giá trị của nó (loại, màu sắc, độ trong suốt và kết cấu). So với các màu khác, màu xanh ngọc lục bảo (xanh lá thuần khiết) là màu có giá trị cao nhất. Trong cùng điều kiện về độ trong suốt và kết cấu, giá trị của ngọc bích có màu sắc khác nhau có thể chênh lệch gấp mười lần hoặc thậm chí hơn một trăm lần.

Ngọc bích – Nephrite

Ngọc bích (Nephrite) là thuật ngữ chung chỉ ngọc có thành phần chính là tremolite. Thành phần hóa học của Ngọc Bích là calcium-magnesium-iron silicate hydroxide.

Nếu như Ngọc Jadeite là một thực thể cao cấp và tách biệt thì Ngọc Bích rộng lớn hơn khá nhiều. Ngọc bích đề cập tới tất cả các loại đá được coi là ngọc tôi lấy ví dụ như các loại ngọc với cái tên như: Ngọc bích Hetian  hay còn gọi là Hòa Điền, NgọcDushan, Ngọc Xiuyan hay ngọc Tụ Nham hoặc ngọc lam, thậm chí là với thạch anh cũng có thể được coi là ngọc nếu nó đủ thích hợp để làm thành một chiếc vòng, hay những chiếc nhẫn mã não cũng được coi là ngọc.

Nhìn chung ngọc bích có độ cứng thấp hơn Ngọc Phỉ thúy, chúng ta còn gọi Phỉ thúy là ngọc cứng và các loại ngọc bích là ngọc mềm. Ngọc bích (Nephrite) là thuật ngữ chung chỉ ngọc có thành phần chính là tremolite, là loại ngọc bao gồm các tập hợp sợi cực mịn của các khoáng chất thuộc nhóm amphibole, chủ yếu là tremolite (giàu magiê) hoặc actinolite (giàu sắt).

Với ngọc bích, do chúng phổ biến hơn chất lượng thấp hơn nên giá cả cũng sẽ mềm mỏng hơn giúp những chị em nào đam mê Ngọc có thể sở hữu nó với giá tiền dễ chịu hơn.

Ngọc bích có nhiều màu sắc khác nhau, bao gồm trắng, xanh lam, vàng, xanh lục, đen và đỏ. Độ bóng của nó chủ yếu là nhờn hoặc sáp, và nó dao động từ trong suốt đến mờ đục. Nó có độ cứng từ 6 – 6,5 theo thang Mosh, mật độ dao động  từ 2,9-3,1 g/cm³ và rất dẻo dai.

Nó có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau dựa trên màu sắc và kết cấu, chẳng hạn như ngọc mỡ cừu và ngọc trắng, trong đó ngọc mỡ cừu có chất lượng cao hơn. Nó chủ yếu được sản xuất ở các vùng biến chất tiếp xúc. Trung Quốc là một trong những khu vực sản xuất chính, với khu vực Nam Tân Cương là một vùng sản xuất quan trọng. Các quốc gia khác như Úc, Canada và Hoa Kỳ cũng sản xuất ngọc bích.

Tóm lại bạn có thể hiểu như thế này, Ngọc là thuật ngữ ám chỉ cho tất cả các loại đá có màu xanh hoặc một số màu sắc khác có giá trị để tạo hình trang sức, điển hình nhất là những mẫu vòng tay bằng ngọc hay những chiếc nhẫn đá nhỏ xinh xinh.

Thực chất mỗi quốc gia có thể gọi các loại ngọc này với cái tên khác nhau, lấy ví dụ như việt nam gọi là phỉ thúy nhưng các tài liệu từ trung quốc họ không có cụm từ Ngọc Phỉ Thúy. Họ phân ra làm ngọc bích và ngọc thạch. Ngọc Thạch chính là Ngọc Jadeite hay còn gọi là ngọc cứng, ngọc Myanmar quý hiếm. còn các loại đá ngọc khác đều được xếp chung vào nhóm ngọc bích.