Kiến thức đá quý – Bách khoa toàn thư về vòng cổ đá Dzi, di sản văn hóa ngàn năm của người Tây Tạng.

Hạt Dzi (nhiều người thường gọi là đá Dzi) tên tiếng anh là Dzi Bead là những hạt cườm có hoa văn, có nguồn gốc từ Tây Tạng. Chúng thường được làm từ Mã não hoặc Chalcedony. Thông qua quá trình nung nóng và khắc thủ công, các hoa văn khác nhau sẽ được in lên bề mặt hạt, họa tiết được vẽ lên thường là các hoa văn cổ xửa. Các hoa văn khá dễ nhận biết, thường có hình dạng như mắt, sóng và hình tròn, tạo nên hiệu ứng thị giác mạnh mẽ và vẻ ngoài độc đáo.

Hạt Dzi được gọi là “Dzi Bead” trong tiếng Anh và “zi si” trong tiếng Tây Tạng, được dịch sang tiếng Trung là “si” hoặc “se”. Chúng còn được biết đến như là “những viên đá trời ban”. Hạt Dzi được người xưa chế tác bằng cách sử dụng vật liệu khắc tự nhiên để khắc hai lần lên bề mặt của những hạt chalcedony trắng trong suốt, một lần màu đen và một lần màu trắng, để thu được những hạt chalcedony khắc hoa văn trắng sữa trên nền đen .

Chuỗi hạt Dzi là những sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang đậm ý nghĩa văn hóa Tây Tạng và được coi là những vật thiêng liêng quý giá mang đậm bản sắc nơi đây. Theo cách gọi cổ cổ, Dzi là phiên âm của từ “Gzi” trong tiếng Tây Tạng, có nghĩa là “trang nghiêm, cao cả và hoàn hảo”.

Trong lịch sử, chúng còn được gọi là chuỗi hạt “Se” do cách phát âm tương tự. Trong giới học thuật, chuỗi hạt Dzi được gọi là “chuỗi hạt Chalcedony khắc”. Chúng thường được làm bằng cách xử lý các hạt Chalcedony trong suốt bằng cách sử dụng nguyên liệu thô được khắc tự nhiên. Chalcedony là một dạng vi tinh thể dày đặc của thạch anh, chủ yếu bao gồm Silicon dioxide.

Truyền thuyết cổ về tràng hạt Dzi Tây Tạng.

Chuỗi hạt Dzi, như một báu vật văn hóa quý giá của Phật giáo Tây Tạng, có lịch sử lâu đời và ý nghĩa sâu sắc. Truyền thuyết xung quanh chuỗi hạt Dzi rất cổ xưa và ăn sâu vào văn hóa dân tộc Tây Tạng. Tương truyền rằng chuỗi hạt Dzi ban đầu được các vị thần trên trời ban tặng, và nhờ hình dạng độc đáo cùng vẻ lấp lánh rực rỡ, chúng dần trở thành vật phẩm may mắn và bùa hộ mệnh của người Tây Tạng.

Nhiều người già Tây Tạng tin rằng Dzi là “món quà từ các vị thần”, số khác lại xem nó như một “vật tổ của đức tin”. Hạt cườm bí ẩn này, trải dài hàng thiên niên kỷ, không chỉ đơn thuần là một mảnh đá mã não được khắc. Trong tiếng Tây Tạng, hạt Dzi được gọi là “dzi” (瑟珠), có nghĩa là “sự trang nghiêm và bảo vệ”.

Ra đời từ nền văn minh Zhangzhung cổ đại, nó là “bảo vật đầu tiên trong bảy bảo vật” của văn hóa và cũng là vật thiêng liêng của Phật giáo Tây Tạng, mang mật mã giao tiếp giữa con người và thần linh. Giá trị của nó không chỉ nằm ở sự quý giá của chất liệu mà còn ở di sản văn hóa và sức mạnh tâm linh mà nó thể hiện. Mỗi hạt Dzi là một nhân chứng của lịch sử, một sự truyền tải đức tin.

Ý nghĩa biểu tượng của chuỗi hạt Dzi rất phong phú. Chúng tượng trưng cho vòng tuần hoàn của sự sống và sự vĩnh hằng, đại diện cho sức mạnh và sự bí ẩn của thiên nhiên. Mỗi hạt được cho là chứa đựng một năng lượng bí ẩn có thể bảo vệ người đeo, mang lại bình an và may mắn, xua đuổi tà ma và mang lại vận may. Có nhiều giả thiết về xự xuất hiện của Dzi bao gồm…

Thời xưa, người Tây Tạng tin rằng chuỗi hạt Dzi là những vật thể siêu nhiên. Hầu hết người Tây Tạng đều kể cùng một câu chuyện về nguồn gốc của chuỗi hạt Dzi: “chuỗi hạt Dzi là đồ trang sức của các vị thần. Bất cứ khi nào một hạt bị vỡ hoặc hư hại nhẹ, các vị thần sẽ rải nó xuống. Người ta nói đó là lý do tại sao rất khó tìm thấy những hạt Dzi còn nguyên vẹn.”

Một câu chuyện khác kể về những hạt Dzi được cho là “côn trùng” (tiếng Tây Tạng: vbu). Chúng là những con côn trùng nhưng đã bị hóa đá. Một truyền thuyết kể rằng có một người đã từng nhìn thấy một “côn trùng” như vậy trên đỉnh núi cao. Anh ta bắt nó bằng cách đập nó bằng mũ của mình. Khi anh ta bỏ mũ ra, “côn trùng” đã hóa đá và trở thành một hạt Dzi.

Một số người thì cho rằng Dzi là sự kết tinh từ vụ va chạm dữ dội của một thiên thạch với trái đất, trong khi những người khác tin chắc rằng chúng là kho báu do các vị thần để lại khi giáng trần. Mỗi hạt Dzi đều mang một luồng khí bí ẩn của vũ trụ, sở hữu một vẻ quyến rũ độc đáo không thể diễn tả, khơi gợi trí tưởng tượng vô tận.

Các họa tiết trên chuỗi hạt Dzi không hề đơn giản. Trong văn hóa Phật giáo Tây Tạng và truyền thống dân gian địa phương, một con mắt được coi là biểu tượng của trí tuệ, ba con mắt tượng trưng cho vận may, thịnh vượng và trường thọ, trong khi chín con mắt đại diện cho chín phương tiện công đức. Các hoa văn cổ được trạm khắc trên Dzi có thể được mô tả như dưới đây…

Hoa văn hình mắt: tượng trưng cho trí tuệ và sự giác ngộ, xua tan sự ngu dốt. Hoa sen: tượng trưng cho sự thanh khiết và lòng từ bi, vươn lên khỏi bùn đất không tì vết. Bình hoa: tượng trưng cho sự sung túc và viên mãn, thu hút phước lành và giàu có.

Ý nghĩa tâm linh này được truyền miệng giữa các bậc trưởng lão Tây Tạng, các họa tiết khác nhau tương ứng với những điều ước tốt lành khác nhau, mang theo hy vọng và phước lành của mọi người cho cuộc sống.

Nguồn gốc nghề khắc hạt Dzi.

Chất liệu của Dzi là mã não , một loại vật liệu chỉ được tìm thấy ở dãy Himalaya và hiện đã cạn kiệt trên Trái đất. Việc đeo loại vật liệu này được coi là rất may mắn, sở hữu từ trường mạnh. Chuỗi hạt Dzi được chia tiếp thành chuỗi hạt Dzi nguyên gốc – Cổ (trước thời nhà Đường) và chuỗi hạt Dzi trang trí (chuỗi hạt Dzi mới được chúng ta khắc ngày nay).

Nghề làm chuỗi hạt Chalcedony khắc bắt nguồn từ khoảng năm 2600 trước Công nguyên trong nền văn minh thung lũng Indus, và sau đó trải qua các thời kỳ mai một và phục hưng. Nghề làm chuỗi hạt Dzi, như một nhánh của nghề làm chuỗi hạt Chalcedony khắc, xuất hiện trong thời kỳ Trương Trọng Đại cổ đại (khoảng thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên đến thế kỷ thứ 1 sau Công nguyên).

Khoảng thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên, việc sản xuất chuỗi hạt Dzi đã chấm dứt do sự du nhập của Phật giáo, nhưng bí quyết nghề thủ công vẫn được bảo tồn. Vào thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên, Vương quốc Tubo chinh phục Trương Trọng Đại, tiếp tục duy trì văn hóa chuỗi hạt Dzi Trương Trọng Đại và tích hợp nó với ý nghĩa văn hóa Phật giáo Tây Tạng.

Có nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của chuỗi hạt Dzi. Chúng có thể có nguồn gốc từ “Lizhangzhung” (Trương Trọng Đại nội địa), hoặc từ Ấn Độ, Đế chế Abbasid, hoặc các vùng khác xung quanh Tây Tạng.

Quy trình sản xuất vòng hạt Dzi

Quy trình sản xuất chuỗi hạt Dzi rất phức tạp, đòi hỏi nhiều bước bao gồm lựa chọn nguyên liệu, mài, làm trắng, sơn, làm đen, nung để cố định màu, đánh bóng và khoan, vẽ họa tiết…Dựa trên thời kỳ lịch sử và quy trình sản xuất, chúng có thể được chia thành chuỗi hạt Dzi nguyên chất, chuỗi hạt Dzi Tsosi và chuỗi hạt Dzi giả hiện đại.

Chuỗi hạt Dzi “cổ đại” có bắt nguồn từ khoảng năm 500 trước Công nguyên đến năm 1000 sau Công nguyên, sử dụng kỹ thuật khắc đã thất truyền, tạo ra kết cấu ấm áp, bóng bẩy và có giá trị cao nhất. Chuỗi hạt Dzi Tsosi có niên đại cùng thời kỳ hoặc muộn hơn một chút so với chuỗi hạt Dzi cổ đại, với kỹ thuật chế tác tương tự nhưng các bước hoặc công thức khác nhau, và có giá trị thấp hơn chuỗi hạt Dzi cổ đại.

Chuỗi hạt Dzi giả hiện đại sử dụng các quy trình khắc Axit, nhuộm và nung ở nhiệt độ cao, dẫn đến kết cấu khô, thiếu các hoa văn phong hóa tự nhiên, và có giá thành rẻ hơn khá nhiều.

Biểu tượng văn hóa tâm linh của đá Dzi.

Có rất nhiều người nổi tiếng tại Trung Quốc săn lùng và đeo tràng hạt Dzi, gọi là tràng hạt cũng đúng mà đá Dzi cũng chẳng sai. Tràng hạt này có thể là một viên Dzi độc nhất được đeo trên cổ hoặc chuỗi hạt Dzi với nhiều viên Dzi nhỏ khác nhau. Tuy nhiên quý hiếm nhất, được săn lùng nhiều nhất là những viên Dzi cổ.

Ở Tây Tạng, chuỗi hạt Dzi là món quà đầu tiên được tặng cho trẻ sơ sinh và là bùa hộ mệnh thiết yếu cho những người đi du lịch. Những người chăn gia súc thậm chí còn nghiền chuỗi hạt Dzi thành bột để dùng làm thuốc, cầu nguyện cho sự chữa lành và trường thọ.

Chuỗi hạt Dzi là những dấu vết được tạo nên bởi thời gian và niềm tin. Người Tây Tạng tin rằng những người đeo chuỗi hạt Dzi được kết nối với năng lượng của những người tu tập trước đây, cho phép cuộc sống tiếp tục trong vòng luân hồi. Một chuỗi hạt Dzi nguyên chất được truyền lại qua hàng nghìn năm thường được coi là báu vật gia đình hoặc minh chứng cho sự tu tập gian khổ của một nhà sư.

Ý nghĩa tượng trưng của việc đeo tràng hạt Dzi

Tràng hạt Dzi có nhiều mẫu mã hoa văn khác nhau, mỗi nét hoa văn tượng trưng cho những mục đích tâm linh không giống nhau, điển hình như…

Tràng hạt Dzi một mắt: Tượng trưng cho sự khai mở mọi thứ, tư duy minh mẫn và các mối quan hệ hài hòa.

Tràng hạt Dzi hai mắt: Tượng trưng cho tuổi thọ, hạnh phúc gia đình và các mối quan hệ tốt đẹp.

Tràng hạt Dzi ba mắt: Tượng trưng cho sự bình an và niềm vui, thời điểm, địa điểm và sự hài hòa thuận lợi, và sự giàu có dồi dào.

Tràng hạt Dzi bốn mắt: Tượng trưng cho việc giải trừ bốn khổ và đạt được thành công trong mọi việc. (Giống như tràng hạt Nguyên Anh).

Tràng hạt Dzi năm mắt: Tượng trưng cho thành công vô song và sự giàu có thịnh vượng.

Tràng hạt Dzi sáu mắt: Tượng trưng cho sự thuận buồm xuôi gió, loại bỏ tai ương và tà khí, và vận may lớn. (Tam Trọng, Disney).

Tràng hạt Dzi bảy mắt: Tượng trưng cho vận may lớn và phước lành gia tăng.

Tràng hạt Dzi tám mắt: Tượng trưng cho sự hoàn hảo, thuận buồm xuôi gió, và phước lành và trí tuệ trọn vẹn.

Tràng hạt Dzi chín mắt: Tượng trưng cho việc tích lũy công đức của chín phương tiện, đạt được thành công trong mọi việc và thoát khỏi mọi tai ương.

Giá trị của chuỗi hạt Dzi.

Hiện nay những chuỗi hạt đá Dzi đều là những sản phẩm hiện đại, tức là nó được chế tạo với những vật liệu mới. Trên thực tế Dzi cổ là những vật liệu chưa xác định tính nguyên gốc, và… chúng có giá cực kì đắt đỏ.

Những mẫu đá quý tự nhiên Dzi cổ được khá nhiều người nổi tiếng tại Trung Quốc săn lùng và sở hữu trong đó không thể không nhắc tới một minh tinh màn ảnh là Lý Liên Kiệt hay Hồng Kim Bảo.

Viên đá Dzi cổ là những mẫu vật với họa tiết hoàn toàn tự nhiên, những viên đá cổ này thực sự có giá trị và thường chỉ giới sưu tầm đồ cổ, người nổi tiếng và có tiền mới có thể săn lùng và mua được nó. Giá trị của nó rất đắt, có những viên có giá lên tới 30 – 50 triệu nhân dân tệ.

Ngày nay, do xu hướng lên ngôi các nhà máy sản xuất hạt Dzi bắt đầu chế tác lại nó. Nổi tiếng nhất có thể kể đến nhà máy Shangken, đây là một trong 6 nhà máy sản xuất hạt đá Dzi lớn nhất tại Đài Loan. Shangken nắm giữ kỹ thuật chế tác cốt lõi, giữ vị trí số 1 trên thị trường. Sản phẩm cùa công ty này được công nhận rộng rãi trong ngành là có “giá trị bán lại cao nhất”, sự lựa chọn hàng đầu cho các nhà sưu tập.

Nếu như những hạt Dzi cổ được biết tới nguồn gốc là những chất liệu khó xác định thì ngày nay vật liệu chủ đạo để sản xuất Dzi là Mã não và Chalcedony (hay Canxedon, Thạch tủy). Người thợ sẽ dùng công nghệ và vật liệu để khắc họa tiết lên chúng.

Chính bởi vậy hiện nay, các loại hạt Dzi được bán khá phổ biến trên thị trường và thường giá trị không cao, chủ đạo làm trang sức và trấn an tâm lí người dùng. Theo dõi Mr Dương trên Facebook hoặc Youtube để cập nhật thêm những tin tức mới nhất trong ngành.