Rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD), sống cùng những người này rất mệt mỏi…

Có một kiểu người mà bạn tuyệt đối phải tránh xa. Nếu bạn trở thành một trong số họ, bạn là người đáng thương nhất trên thế giới. Kiểu người này mắc chứng rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD).

NPD là viết tắt của Rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder). Thuật ngữ NPD xuất hiện lần đầu vào năm 1968 khi nhà tâm lý học Kohut đề xuất khái niệm về chủ nghĩa ái kỷ, định nghĩa nó là “rối loạn nhân cách ái kỷ”.

Sau đó, vào năm 1980, ấn bản thứ ba của Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM-III) đã công nhận rõ ràng NPD là một rối loạn nhân cách và thiết lập các tiêu chí chẩn đoán (DSM-III/ Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ [APA] , 1980).

Nó thuộc loại rối loạn nhân cách loại B, đặc trưng bởi lời nói và hành vi kịch tính và phóng đại. Những đặc điểm nổi bật nhất của NPD là sự kiêu ngạo tột độ (trong tưởng tượng hoặc hành vi), nhu cầu được người khác khen ngợi và thiếu sự đồng cảm.

Người mắc NPD thường có nhận thức về bản thân một cách kiêu ngạo, lệch lạc và không ổn định. Họ không chỉ tin rằng mình rất có năng lực mà còn tin rằng sự tồn tại của mình là đặc biệt, quan trọng và vượt trội.

Bên ngoài, người mắc NPD thể hiện hành vi lợi dụng và thao túng người khác. Họ thiếu sự đồng cảm và không thể xây dựng những mối liên kết cảm xúc sâu sắc với người khác.

Hơn nữa, lòng tự trọng của họ được xây dựng dựa trên sự chú ý tích cực của người khác. Họ cực kỳ quan tâm đến cách người khác nhìn nhận và đánh giá họ, khiến họ nhạy cảm với lời chỉ trích, dễ dàng nản lòng trước khó khăn và dễ phản ứng bằng sự tức giận, khinh miệt hoặc hung hăng ác ý.

Đặc điểm tính cách của người mắc NPD

Có hai loại rối loại nhân cách ái kỷ đó là Loại ái kỷ công khai/ác độc  vàLoại ái kỷ tiềm ẩn/dễ bị tổn thương. Những đặc điểm chung bao gồm kiêu ngạo, tự cho mình là trung tâm, khao khát kiểm soát mạnh mẽ, thiếu sự đồng cảm, ảo tưởng thái quá và niềm tin mạnh mẽ rằng họ xứng đáng được đối xử đặc biệt.

Bệnh NPD thường có những đặc điểm chung như sau…

1.Tính vị kỷ và kiêu ngạo

Bệnh nhân NPD thường thể hiện tính vị kỷ và kiêu ngạo cao, phóng đại quá mức khả năng và thành tích của mình. Khao khát được khen ngợi. Họ cần rất nhiều lời khen để duy trì lòng tự trọng và rất nhạy cảm với lời chỉ trích. Thiếu sự đồng cảm về cảm xúc…

2. Bậc thầy trong việc bóp méo sự thật

Không bao giờ thừa nhận sai phạm hay suy ngẫm về hành động của mình. Họ đổ lỗi cho người khác về những sai lầm của mình, quy kết hành động của họ cho các yếu tố bên ngoài để biện minh cho hành vi của mình.

3. Nghiện nói dối, thậm chí là bệnh lý.

Họ dễ dàng bịa đặt mọi thứ, lớn hay nhỏ. Cuộc sống với người mắc rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD) đầy rẫy những lời nói dối, chúng lan tràn và ngấm ngầm.

4. Không có khả năng đồng cảm

Thiếu sự thấu hiểu thực sự về cảm xúc và suy nghĩ của người khác.

5. Nhạy cảm, thiếu tự tin và quá tự phụ.

6. U sầu và không thể sống một mình

Thể hiện các hành vi gây nghiện, dễ dàng nghiện những thứ như thuốc lá, rượu, chế độ đa thê hoặc tình dục.

7. Giỏi thao túng cảm xúc, sử dụng các chiến thuật thụ động-hung hăng và đổ lỗi.

9. Cực kỳ tự ái và ích kỷ, mọi thứ đều xoay quanh bản thân họ.

10. Tham lam tiền bạc, tính toán, dễ đưa ra những lời hứa phi thực tế và có tài chính hỗn loạn.

Giỏi ngụy biện và bóp méo sự thật, chỉ để bảo vệ cảm giác tồn tại và giá trị tối cao của bản thân. Ở gần người mắc chứng rối loạn nhân cách ái kỷ cực kỳ mệt mỏi, khơi dậy mọi sự oán giận của bạn, dẫn đến xung đột nội tâm và tự nghi ngờ không ngừng.

Những người mắc chứng rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD) rất giỏi trong việc xác định điểm yếu về mặt cảm xúc của nạn nhân và sử dụng những điểm yếu này để kiểm soát họ bằng cách cung cấp giá trị cảm xúc miễn phí.

Một khi bạn trở nên phụ thuộc vào họ, họ sẽ giảm sự đầu tư về mặt cảm xúc, khiến bạn không thể rời đi. Điều này buộc bạn phải liên tục đầu tư nhiều hơn để duy trì mối quan hệ, cuối cùng cho phép NPD đạt được mục tiêu nhận được thứ gì đó mà không phải trả giá.

Ngay cả những đóng góp nhỏ cũng được họ khoe khoang để củng cố hình ảnh của mình như một người bạn trai hoặc người chồng hoàn hảo. Cuối cùng, người hưởng lợi lớn nhất từ ​​mọi việc họ làm chính là bản thân NPD.

Nguyên nhân tâm lý của NPD

Sự hình thành NPD là một quá trình phức tạp liên quan đến nhiều khía cạnh như di truyền, môi trường, tâm lý và các yếu tố xã hội. Theo nghiên cứu tâm lý, dưới đây là một số nguyên nhân tâm lý có thể xảy ra.

Trải nghiệm thời thơ ấu

Một số cá nhân mắc NPD có thể đã trải qua sự bỏ bê về mặt cảm xúc hoặc bị đối xử khắc nghiệt trong quá trình nuôi dạy. Nhu cầu cảm xúc cơ bản của họ không được đáp ứng, dẫn đến việc họ tìm kiếm sự chú ý và chấp thuận thông qua việc thể hiện bản thân một cách thái quá.

Đây là một “cơ chế phòng vệ” được sử dụng để che giấu sự bất lực và mặc cảm bên trong.

Xu hướng tính cách

NPD có thể phát triển một cảm giác tự tôn thái quá để bảo vệ bản thân khỏi sự sỉ nhục hoặc thất bại do lòng tự trọng cực kỳ mong manh. Cơ chế này hình thành sớm trong cuộc sống và dần dần củng cố thành một mô hình hành vi ổn định.

Yếu tố di truyền

NPD có thể liên quan đến các yếu tố di truyền. Một số đặc điểm tính cách, chẳng hạn như tính hướng ngoại cao hoặc sự nhạy cảm về cảm xúc, có thể được truyền sang thế hệ tiếp theo thông qua di truyền, và những đặc điểm này có thể phát triển thành rối loạn nhân cách ái kỷ trong một số điều kiện nhất định.

Điều trị tâm lý cho NPD

Điều trị NPD đòi hỏi tư vấn tâm lý chuyên nghiệp. Dưới đây là một số phương pháp trị liệu tâm lý có thể dùng để chữa trị căn bệnh này

Liệu pháp Tâm lý hóa (MBT)

Tâm lý hóa là khả năng hiểu được trạng thái tâm lý của bản thân và người khác, nhận ra rằng những trạng thái này độc lập nhưng có ảnh hưởng lẫn nhau.

Một trong những vấn đề cốt lõi của rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD) là thiếu sự đồng cảm, họ gặp trở ngại trong việc hiểu và cảm nhận cảm xúc của người khác, khiến việc xây dựng các mối quan hệ tương hỗ trở nên khó khăn.

Liệu pháp tâm lý hóa tập trung vào việc ổn định biểu hiện cảm xúc, nhằm mục đích kiểm soát cảm xúc và tính bốc đồng bằng cách nhận biết và thể hiện cảm xúc.

Liệu pháp tập trung vào chuyển giao (TFP)

Liệu pháp này tập trung vào việc phân tích và hiểu sự chuyển giao và phản chuyển giao của bệnh nhân trong mối quan hệ trị liệu, giúp họ nhận biết và giải quyết các xung đột tâm lý sâu sắc.

Tâm lý học tự thân

Nhấn mạnh ba loại nhu cầu phát triển của con người: Nhu cầu phản chiếu, liên quan đến việc xây dựng và duy trì sự tự tin. Nhu cầu lý tưởng hóa, liên quan đến việc trải nghiệm sự an toàn, chắc chắn và thoải mái và nhu cầu trải nghiệm người khác, liên quan đến việc trải nghiệm sự tương đồng và thân mật với các đối tác.

Vậy làm thế nào để đối phó với NPD? Thiết lập ranh giới rõ ràng để bảo vệ bản thân khỏi sự thao túng hoặc lợi dụng. Nhận ra rằng NPD có thể không đáp ứng tất cả các nhu cầu cảm xúc của bạn và duy trì sự độc lập về cảm xúc. Khuyến khích bệnh nhân tìm kiếm sự giúp đỡ từ các chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD) là một rối loạn nhân cách ảnh hưởng đến nhận thức về bản thân và các mối quan hệ giữa cá nhân, nhưng nó không giống như bệnh tâm thần.